zaterdag 18 maart 2017

Maastricht, Nederland


     
Clark Gable en Lana Turner speelden samen in vier films, waarvan er zich drie tijdens de Tweede Wereldoorlog afspelen. Dat geldt ook voor de laatste film die ze samen maakten, BETRAYED. De opnamen werden grotendeels op locatie in Nederland gemaakt.
  
Betrayed, 0:27:59
Het verhaal is gebaseerd op het leven van dubbelspion Christiaan “King Kong” Lindemans die tijdens de Tweede Wereldoorlog deel uitmaakte van het verzet maar overliep naar de Duitse bezetter. In de film sluit geheim agent kolonel Pieter Deventer (Clark Gable) zich samen met de van spionage verdachte Fran Seelers (Lana Turner) aan bij het ondergrondse verzet dat onder leiding staat van een man die zich ‘The Scarf’ (Victor Mature) noemt. Fran neemt de naam Carla van Oven aan om bij de nazi’s te infiltreren.

In augustus 1953 maakte filmmaatschappij Metro-Goldwyn-Mayer bekend dat de film, toen nog met als werktitel ‘The True and the Brave’, in het najaar op diverse plaatsen in Nederland zou worden opgenomen. Gekozen werd voor onder meer de steden Delft, Hoorn, Maastricht, Sittard en Arnhem, houtzaagmolen De Vriendschap in Monnickendam (afgebrand in 1961), vliegveld Ypenburg, de kastelen Zypendaal en Nijenrode, het Friese dorp Moddergat, het buurtschap Dokkumer Nieuw Zijlen en de Afsluitdijk. In de kranten werd uitvoerig bericht over de komst van de Amerikaanse filmploeg en de filmsterren Clark Gable en Lana Turner, die ook haar echtgenoot Lex “Tarzan” Barker meenam.

De opnamen in Nederland gingen op 28 september 1953 in Maastricht van start. Regisseur Gottfried Rheinhardt werd hierbij geassisteerd door de Nederlandse regisseur Gerard Rutten. De Dominicanerkerk fungeerde als magazijn waar zo’n 600 kostuums werden ondergebracht. Volgens het Algemeen Handelsblad werd de aanwezige dames “verzocht niet te proberen Clark Gable te kussen want dan loopt onze film in de war en dat kost ons tienduizenden”.

Markt, Maastricht, 28 september 1953 (publiciteitsfoto)
Op het moment dat de stad in beeld komt is het zuiden van Nederland inmiddels bevrijd. Winkeliers was gevraagd hun winkels zoveel mogelijk op de situatie van 1944 te laten lijken. Leden van de Nationale Reserve speelden geallieerde soldaten en een groot aantal inwoners van Maastricht figureerde als de feestende bevolking die enthousiast Pieter Deventer toejuicht als hij via de Spilstraat de Markt oprijdt. Enkele figuranten kijken daarbij recht in de camera. Hoewel met andere functies zijn de meeste panden nog herkenbaar.
    
Betrayed, 1:05:18
Markt, Maastricht, 9 augustus 2016
Betrayed, 1:05:22
Markt, Maastricht, 9 augustus 2016
Betrayed, 1:05:28
Spilstraat, Maastricht, 9 augustus 2016

Stadhuis, Maastricht, 9 augustus 2016
Het stadhuis dat Pieter Deventer binnengaat dateert uit de zeventiende eeuw en geldt als een voorbeeld van het Hollands classicisme. Het werd ontworpen door Pieter Post en gebouwd tussen 1659 en 1664, de toren werd voltooid in 1684. Het gebouw is in de film nauwelijks te zien. De entreehal, waar ook opnamen werden gemaakt, is opengesteld voor publiek. Helaas was het gebouw tijdens ons bezoek gesloten wegens renovatie. Ook binnen werd gefilmd. De kamer van de burgemeester, die gelijkvloers ligt, werd het meest geschikt bevonden.

Betrayed, 1:05:40
Stadhuis, Maastricht, 9 augustus 2016

Volgens het scenario kijkt Pieter Deventer vanuit een bovenverdieping op enkele historische panden. Voor dit shot werd een timmerman ingehuurd om een kopie te maken van het venster van de burgemeesterskamer. De panden zijn herkenbaar aan de gevelstenen. De gevelsteen van de leeuw met de vijzel en de tekst ‘In De Goude Leeuw’ op het pand aan Markt 65, tegenwoordig een filiaal van Kentucky Fried Chicken, is afkomstig van een voormalig hotel aan Spilstraat 5. Markt 65 dateert uit 1663, zo staat op de stenen tussen de ramen (niet op de foto). Het naastgelegen pand op Markt 66, een pizzeria, dateert uit de negentiende eeuw. Hier is een historische gevelsteen te zien van een grote ster en het bijschrift ’17 In de Sterre 77’. Het jaar verraadt dat de steen ouder is dan het gebouw. Het is afkomstig van Grote Straat 13. Beide panden zijn rijksmonumenten.

Betrayed, 1:08:19
Markt, Maastricht, 9 augustus 2016
Gevelsteen Markt 65, Maastricht, 9 augustus 2016
Gevelsteen Markt 66, Maastricht, 9 augustus 2016


Limburgsch Dagblad, 24 september 1953
Op ongeveer 21 kilometer afstand van Maastricht ligt Sittard. Hier werd twee dagen later gefilmd, op 30 september 1953. Pieter Deventer bezoekt The Scarf in café-restaurant De Kroon (nu De Limbourg) aan het plein dat net als in Maastricht de naam Markt heeft. Een grote menigte juicht de verzetsheld toe als hij even op het balkon verschijnt.
Een paar dagen eerder had in de krant een advertentie gestaan voor figuranten die als vergoeding 15 gulden kregen. De meeste gebouwen aan de Markt zijn verdwenen of ingrijpend veranderd, met uitzondering van de Sint-Michielskerk. Deze kloosterkerk werd door de Dominicanen gebouwd tussen 1659 en 1661.

Betrayed, 1:36:09
Markt, Sittard, 10 augustus 2016
Betrayed, 1:36:21
Markt, Sittard, 10 augustus 2016
Betrayed, 1:36:29
Markt, Sittard, 10 augustus 2016

Van de drie hoofdrolspelers zijn diverse publiciteitsfoto’s gemaakt tijdens hun verblijf in Nederland, ook op plaatsen waar niet gefilmd werd. Lana Turner en Lex Barker bezochten een souvenirwinkel in Volendam en Clark Gable werd gefotografeerd bij een onbekende molen (niet de molen uit de film).
 
Lana Turner en Lex Barker (publiciteitsfoto)
Clark Gable (publiciteitsfoto)

Victor Mature bezocht Den Haag. Het gebouw waar hij onderdoor is gelopen is museum De Gevangenpoort aan Buitenhof 33.

Victor Mature in Den Haag (publiciteitsfoto)
Museum De Gevangenpoort,
Den Haag, 30 december 2016

De film ging in Nederland op 8 april 1955 in première. Hoewel de naam inmiddels was gewijzigd in ‘Betrayed’ werd de film toch als ‘The True and the Brave’ uitgebracht, wellicht vanwege alle gratis publiciteit die MGM had gehad tijdens de opnamen in Nederland. De film kreeg geen goede kritieken. Dagblad Het Vrije Volk noemde het eindresultaat zelfs een “draak”, met name vanwege het ongeloofwaardige verhaal.
Toch blijft de film uniek vanwege het grote aantal locaties in Nederland waar gefilmd werd. Ik heb lang niet alle plaatsen waar opnamen werden gemaakt kunnen achterhalen, wellicht zijn sommige gebouwen verdwenen. Als iemand locaties op onderstaande screenshots herkend hoor ik het graag.


Betrayed, 0:12:05
Betrayed, 0:12:38
Betrayed, 0:45:10
Betrayed, 0:45:23
Betrayed, 0:55:37
Betrayed, 0:56:34
Betrayed, 1:27:43

Screenshots, publiciteitsfoto’s en filmposter © MGM
Advertentie © Limburgs Dagblad

    

zondag 26 februari 2017

Château de Versailles, Frankrijk




 
Over het leven van de Franse koningin Marie Antoinette (1755-1793) zijn talloze publicaties verschenen. Voor haar film MARIE ANTOINETTE baseerde regisseur en scenarioschrijfster Sofia Coppola zich op Marie Antoinette - The Journey (2002) van Antonia Fraser.

Marie Antoinette, 0:51:26
De film beschrijft het leven van Marie Antoinette (Kirsten Dunst) vanaf het moment dat zij op 14-jarige leeftijd door moeder, keizerin Maria Theresia van Oostenrijk (Marianne Faithull), wordt uitgehuwelijkt aan de Franse kroonprins, de latere koning Lodewijk XVI (Jason Schwartzman). Uniek aan de film is dat de opnamen voor een groot gedeelte werden gemaakt op historische locaties. De productie kreeg volledige toegang tot het kasteel van Versailles. De opnamen vonden plaats van januari tot en met april 2005, dus buiten het hoogseizoen, hoewel het kasteel altijd veel toeristen trekt. Tijdens ons bezoek was het met name in het kasteel heel druk.
  
                 
In de rij voor Château de Versailles, 6 augustus 2016


        
Marie Antoinette arriveerde in mei 1770 in Versailles op het Cour de Marbre (‘Marmeren Plein’), opgewacht door een groot deel van de nieuwsgierige hofhouding. Het kasteel was oorspronkelijk een jachtslot dat door Lodewijk XIV in de zeventiende eeuw was verbouwd en vergroot tot een koninklijke residentie. In Frankrijk spreekt men van een ‘château’ (kasteel) in plaats van een paleis omdat het buiten de stad gelegen is. In de loop der jaren is de plaats Versailles zo gegroeid dat het kasteel aan de stad grenst.

Marie Antoinette, 0:13:28
Château de Versailles, 6 augustus 2016
Marie Antoinette, 0:13:40
Château de Versailles, 6 augustus 2016

Het huwelijk tussen Marie Antoinette en de kroonprins vond plaats op 16 mei 1770 in de kapel van het kasteel, voltooid in 1710 en uiteraard gewijd aan St. Lodewijk. Iedere dag vond er een mis plaats. In de film is de kapel een paar keer te zien. Bezoekers hebben geen toegang maar kunnen wel naar binnen kijken.

Marie Antoinette, 0:17:07
Kapel, Château de Versailles, 6 augustus 2016
Marie Antoinette, 0:27:58
Kapel, Château de Versailles, 6 augustus 2016

De beroemdste zaal van het kasteel is de Spiegelzaal, oorspronkelijk een terras dat door architect  Jules Hardouin-Mansart werd vervangen door een lange galerij met een wand spiegels en een wand ramen. De bouw vond plaats tussen 1678 en 1684. De Spiegelzaal fungeerde als ontmoetingsplaats en werd voor bijzondere gelegenheden gebruikt, zoals het huwelijk van Marie Antoinette. Verschillende scènes werden in de Spiegelzaal opgenomen. Tijdens ons bezoek stond er ook een lichtkunstwerk.

Marie Antoinette, 0:20:11
Spiegelzaal, Château de Versailles, 6 augustus 2016
Marie Antoinette, 0:36:47
Spiegelzaal, Château de Versailles, 6 augustus 2016
Marie Antoinette, 0:37:18
Spiegelzaal, Château de Versailles, 6 augustus 2016
Marie Antoinette, 0:39:46
Spiegelzaal, Château de Versailles, 6 augustus 2016
Marie Antoinette, 0:39:49
Spiegelzaal, Château de Versailles, 6 augustus 2016

Het kasteel speelt een prominente rol in de film en is meerdere keren te zien, vanaf een afstand tot in detail. De façades zijn gedecoreerd met beelden en zuilen. Al in 1792, tijdens de Franse Revolutie en een jaar voor de dood van Marie Antoinette, werd het kasteel een nationaal museum.

Marie Antoinette, 0:36:39
Château de Versailles, 6 augustus 2016
Marie Antoinette, 0:38:24
Château de Versailles, 5 augustus 2016
Marie Antoinette, 0:38:55
Château de Versailles, 5 augustus 2016
Marie Antoinette, 0:39:39
Château de Versailles, 5 augustus 2016
Marie Antoinette, 0:51:15
Château de Versailles, 6 augustus 2016
Marie Antoinette, 1:07:52
Château de Versailles, 6 augustus 2016
Marie Antoinette, 1:26:21
Château de Versailles, 5 augustus 2016
Marie Antoinette, 1:38:58
Château de Versailles, 6 augustus 2016
Marie Antoinette, 1:41:28
Château de Versailles, 5 augustus 2016

De symmetrische tuinen die achter het kasteel liggen zijn regelmatig te zien in de film. Ze werden ontworpen door André Le Nôtre in opdracht van Lodewijk XIV. In ongeveer 40 jaar werden de tuinen aangelegd met naast veel groen ook een groot aantal fonteinen, waaronder de Apollofontein. De zonnegod, waarmee Lodewijk XIV zich graag vergelijk, is te zien terwijl hij met zijn strijdwagen uit het water opstijgt. De fontein werd tussen 1668 en 1671 gemaakt door Jean-Baptiste Tuby naar een ontwerp van Charles Le Brun.

Marie Antoinette, 0:31:00
Tuinen van Château de Versailles, 5 augustus 2016
Marie Antoinette, 0:31:07
Tuinen van Château de Versailles, 5 augustus 2016
Marie Antoinette, 0:51:08
Apollofontein, Château de Versailles, 5 augustus 2016
Marie Antoinette, 1:12:26
Tuinen van Château de Versailles, 5 augustus 2016
Marie Antoinette, 1:46:18
Tuinen van Château de Versailles, 5 augustus 2016

Een korte scène tussen Marie Antoinette en Lodewijk XVI speelt zich af onderaan de trap in de zuidvleugel. Van de trap zelf is slechts een klein gedeelte te zien. Er is op meer plaatsen in het kasteel gefilmd, waaronder de slaapkamer van Marie Antoinette, helaas waren deze vertrekken tijdens ons bezoek gesloten wegens renovatie.

Marie Antoinette, 0:46:15
Zuidvleugel, Château de Versailles, 6 augustus 2016
Marie Antoinette, 0:47:02
Zuidvleugel, Château de Versailles, 6 augustus 2016

In de noordvleugel ligt de Galerie de Pierre (‘Steengalerij’) die naar de opera leidt, een lange gang met aan de muurzijde diverse standbeelden. In de film is de galerij driemaal te zien als Marie Antoinette, soms nagekeken door de roddelende hofhouding, er door heen loopt. Net als de kapel was de galerij tijdens ons bezoek niet toegankelijk voor bezoekers maar kon er wel naar binnen worden gekeken.

Marie Antoinette, 0:54:33
Galerie de Pierre, Château de Versailles, 6 augustus 2016
Marie Antoinette, 1:38:25
Galerie de Pierre, Château de Versailles, 6 augustus 2016
Marie Antoinette, 1:46:06
Galerie de Pierre, Château de Versailles, 6 augustus 2016

In de tuinen van Versailles staan enkele gebouwen, waaronder Petit Trianon (‘Klein Trianon’), een lustpaviljoen tussen 1762 en 1768 ontworpen door Ange-Jacques Gabriel in opdracht van Lodewijk XV (Rip Torn) voor zijn maîtresse Madame de Pompadour. Zij overleed voor voltooiing zodat het kleine kasteeltje na haar opvolgster, Madame du Barry (Asia Argento) ging. Nadat hij in 1774 zijn vader had opgevolgd schonk Lodewijk XIV het aan Marie Antoinette. In de film is te zien hoe hij de sleutel aan haar overhandigd. Later in de film ontmoet zij hier haar minnaar, de Zweedse graaf Axel von Fersen (Jamie Dornan).

Marie Antoinette, 1:21:33
Petit Trianon, Château de Versailles, 6 augustus 2016
Marie Antoinette, 1:21:37
Petit Trianon, Château de Versailles, 6 augustus 2016
Marie Antoinette, 1:28:30
Petit Trianon, Château de Versailles, 6 augustus 2016

Petit Trianon is opengesteld voor bezoekers, er rijden treintjes vanaf het kasteel. Binnen hangt het bekendste portret van Marie Antoinette, geschilderd door Louise Elisabeth Vigée Le Brun in 1784. Zij schilderde de koningin meer dan 30 keer. In de film is niet het originele portret te zien maar een kopie waarin Kirsten Dunst te herkennen is, met een verwijzing naar de schulden die de koningin maakte. Ze had de bijnaam Madame Déficit (‘Mevrouw Staatsschuld’).

Marie Antoinette, 1:42:27
"Marie Antoinette" (1784), Louise Elisabeth Vigée Le Brun
Petit Trianon, Château de Versailles, 6 augustus 2016

Ange-Jacques Gabriel ontwierp voor Lodewijk XV ook Le Pavillon Français (‘Het Frans paviljoen’) dat tussen 1749 en 1750 gebouwd werd op steenworpafstand van Petit Trianon. Marie Antoinette gebruikte het voor feesten, bals en concerten.

Marie Antoinette, 1:25:47
Le Pavillon Français, Château de Versailles, 6 augustus 2016 

In de tuinen van Petit Trianon ligt Le Hameau de la Reine (‘Het Dorpje van de Koningin’), op verzoek van Marie Antoinette rond 1785 aangelegd om zich aan het hofprotocol te kunnen onttrekken. Hier kon zij met haar hofdames een simpel leven leiden, als was zij een herderin. In het dorpje staan rond een vijver onder meer een watermolen en een woning voor de tuinman die ook in de film figureren. Ook het dorpje kan bezocht worden, de gebouwtjes zijn niet toegankelijk.

Marie Antoinette, 1:23:25
Watermolen, Le Hameau de la Reine,
Château de Versailles, 6 augustus 2016 
Marie Antoinette, 1:24:19
Woning van de tuinman, Le Hameau de la Reine,
Château de Versailles, 6 augustus 2016 
Marie Antoinette, 1:24:33
Woning van de tuinman, Le Hameau de la Reine,
Château de Versailles, 6 augustus 2016 

Op een kunstmatig aangelegd eilandje staat Le Temple de l’Amour (‘De Tempel der liefde’), ontworpen door Richard Mique in 1777 voor Marie Antoinette. Twaalf zuilen dragen een koepel en in het midden staat het beeld “L’Amour taillant son arc dans la massue d’Hercule” (‘Cupido snijdt een boog uit de knots van Hercules’), een kopie naar het origineel van Edmé Bouchardon. In de film is de tempel twee keer te zien, verscholen tussen bomen en struiken.

Marie Antoinette, 1:35:48
Le Temple de l'Amour, Château de Versailles, 6 augustus 2016
Marie Antoinette, 1:35:55
Le Temple de l'Amour, Château de Versailles, 6 augustus 2016

De laatste scène in de film speelt zich af op het balkon van het kasteel aan het Cour de Marbre. Op 5 oktober 1789 verzamelde zich hier een woedende menigte die genoeg had van de spilzieke koninklijke familie terwijl zijzelf niets te eten hadden. Volgens de overlevering stond Marie Antoinette hier tien minuten met gebogen hoofd terwijl het volk om haar hoofd riep. Het was de start van de Franse Revolutie die voor de koningin tragisch zou aflopen. Op 16 oktober 1793 zou Marie Antoinette in Parijs worden onthoofd. De film eindigt met het wegvoeren van de koninklijke familie.

Marie Antoinette, 1:52:04
Château de Versailles, 6 augustus 2016
Marie Antoinette, 1:52:22
Château de Versailles, 6 augustus 2016
Marie Antoinette, 1:52:34
Château de Versailles, 6 augustus 2016

Screenshots © American Zoetrope/Columbia Pictures